حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

پيشگفتار 18

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

فراهم‌آوردن آن بدست نيامده است . اما استناد برخى از محققين ، به گفته‌هاى سابق الذكر مؤرخين و وقايع نگاران فتوحات اسلامى نادرست است ، زيرا آنان كتابهاى خود را در سده‌هاى چهارم و پنجم هجرى فراهم آورده ، و به ثبت وقايع و فتوحات قرن اول هجرى ، براى خوانندگان خود در آن سالها پرداخته‌اند ، و طبيعى است كه آنان موقعيتهاى جغرافيايى ، كه در قرن اول هجرى فتوحاتى در آن واقع شده را ، با نام معروف و متداول نزد مردم در قرن چهارم و پنجم هجرى ياد كنند ، و شاهد بر عدم اعتبار ياد كرد نام ( قم ) در اين متون تاريخى و جغرافيايى ، آن است كه براى نمونه دو شهر بصره و كوفه ، از نخستين شهرهاى اسلامى است ، كه در سال 16 يا 17 هجرى به دست مسلمانان و بدستور خليفه برپا گرديد ، و در همين حال طبرى در حوادث سال 14 هجرى - يعنى 2 يا 3 سال پيش از ساخته‌شدن شهر و ناميده‌شدن آن به بصره - مىگويد : ( ذكر بناء البصرة : و فى هذه السنة - أعنى سنة أربع عشرة - وجّه عمر بن الخطّاب عتبة بن غزوان الى البصرة ، و أمره بنزولها به من معه ، و قطع مادة أهل فارس . . . فأقبل عتبة بن غزوان في ثلاثمائة و بضعة عشر رجلا . . . فقدم البصرة ، و نزلها في شهر ربيع الأوّل سنة أربع عشرة ) . و در حوادث سال 15 هجرى آورده است : ( يوم بابل : و لما نزل سعد على من بالكوفة مع هاشم بن عتبة . . . ) و در حوادث سال 17 هجرى ، و پيش از آغاز ساختمان و شهرسازى شهر كوفه ، مىگويد : ( و نزل سعد الكوفة . قال : قدم سلمان و حذيفة على سعد و أخبراه عن الكوفة .

--> پيرامون بقعه على ابن جعفر ، و گنبد سبز ، و دروازده كاشان ، و پيرامون بقعه شاه احمد بن قاسم عريضى ( در گورستان روستاى مالون كه يكى از روستاى تشكيل‌دهنده قم قديم است ) ، و مسجد حضرت خديجه ، و شاه سيد على ، و منطقه سراجه ، و ميدان الهادى ، و ميدان نو ، و خيابان باجك ، و بقعه چهار امام‌زاده ، و جز اينها از محلات قديم و كهن قم ، اثرى از ساخته‌هاى شهرى دوره ساسانى يافت نشده است .